Hoşgeldiniz  

POLİSİN ARAMA YETKİSİ…

DEVRİM NUR KAYABALI | 03 Kasım 2019 | Tüm Manşetler A- A+

Genel olarak Arama, kişilerin üstlerinin, eşyalarının, araçlarının, özel kağıtlarının, konut, işyeri ve eklentilerinin, kamu düzeni ve güvenliğini tehlikeye sokan kişi veya eşyaları bulmak veya suç işlendikten sonra saklanan şüphelinin, sanığın veya hükümlünün yakalanabilmesi ve suçun iz,emare, delillerinin elde edilebilmesi adına bir kimsenin özel ve aile hayatının gizliliği sınırlandırılarak yapılan hukuki bir işlemdir.

Uygulama da en çok yollarda, araç durdurularak polisin önleme araması yahut durdurma ve kimlik sorma yetkisi kapsamında uyguladığı aramalara ilişkin mağduriyetler ve sorunlar çıkmaktadır. O nedenle öncelikle, yetkilerin ve sınırlarının anlaşılması gerekmektedir.

Evden işe gidiyorsunuz, polis yolunuzu kesiyor. Sizi araçtan indiriyor, çantanızı, arabanızın içini arıyor. Hatta bazen durum o kadar ileriye gidiyor ki, cep telefonunuzu çıkartıp içerisindeki mesajlara dahi bakılabiliyor. Ama size hiçbir bilgi verilmiyor, neden böyle bir muameleye maruz kaldığınız söylenmiyor. Biraz karşı koyduğunuzda, ‘’Neden beni durdurdunuz?’’ gibi sorular sorduğunuzda ise iş iyice çirkinleşebiliyor. Peki, bu tür aramalar yasal mıdır ? Kesinlikle HAYIR.

 Aramalar, genel olarak ikiye ayrılır : Önleme Araması ve Adli Arama.

Önleme Araması dediğimiz kavram;Genel emniyet ve asayişin korunması ile tehlikelerin önlenmesi amacıyla başvurulan önleme araması; 2559 sayılı PVSK’nın 9 ve Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği’nin 18-26. maddelerinde düzenlenmiş olup, belirli bölgelerde güvenlik ve suçun işlenmeden önüne geçilmesi amacını taşıyan idari nitelikteki kolluk aramasıdır. Örneğin, kalabalık miting ve konser alanlarında, ya da ….. bölgesinden …….. saatlerinde ……. Tipinde ….. yaşlarında bir adam üzerinde bombayla geçecek şeklindeki ihbara ilişkin o bölge de bahsedilen nitelikteki kişilerin bir suç ihbar ve şüphesi neticesinde suçun önlenmesi adına aranması gibi.

Adli Arama ise, bir suç şüphesi neticesinde suçun fail/faillerinin, suça ilişkin delillerin elde edilmesi amacıyla yapılan ve Kişinin Özel Hayatının Gizliliği ilkesine sınırlama getiren aramalardır. Bu nedenle ikisi arasındaki ayrımı ve sınırlarını bilmek çok önemlidir.

Her ikisin hangi hallerde ve hangi makamların izniyle uygulanabileceği ve arama da sınırın ne olduğu hususlarını bilmek çok önemlidir. Uygulama da asli sorunlar bu noktadan çıkmaktadır.

Önleme Araması başlıklı PVSK Md. 9/1’e göre : ‘’ Polis, tehlikenin veya suç işlenmesinin önlenmesi amacıyla usulüne uygun verilmiş SULH CEZA HAKİMİNİN KARARI veya bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hallerde mülki amirin ( vali,kaymakam vs) vereceği YAZILI emirle; kişilerin üstlerini , araçlarını, özel kağıtlarını ve eşyasını arar, alınması gerekli tedbirleri alır, suç delillerini koruma altına alarak 5271 Sayılı CMK hükümlerine göre gerekli işlemleri yapar.’’

Bakın Kanun’da önleme araması için iki şart öngörüyor :

Sulh Ceza Hakiminin yahut gecikmesinde sakınca bulunan hallerde mülki amirin yazılı izni. Bir önleme aramasına ilişkin aracınız durdurulduğunda ilk yapacağınız şey, aramaya ilişkin belirtilen makamlardan verilen izni görmeyi talep etmek olmalıdır. Çünkü, izinsiz arama olmaz.

Somut bir tehlikenin varlığı mevcut olmalı. Bu konuda da bilgi alma hakkına sahipsiniz. Arama talep, emir ve kararlarında aşağıdaki hususlara açıkça yer verilir:

a) Aramanın sebebi,

b) Aramanın konusu ve kapsamı,

c) Aramanın yapılacağı yer,

d) Geçerli olacağı zaman süresi.

Bu bilgileri de Arama kararını talep ederek görme hakkına sahipsiniz.

 Diyelim, yasal hakkınız olan evrakları gördünüz. Peki, bir Önleme Araması kararına istinaden yapılacak aramanın sınırları nelerdir?

PVSK Md. 9 hükmünce YAZILI kararın varlığı halinde, önleme araması, araçta torpido gözü, bagaj koltuk altı gibi detaylı aramaya veya makul şüphe sonucu kişinin üzerinde bir suç aletinin bulunduğu izlenimi ile kişinin utanma duygusunu en aza indirecek şekilde öncelikle üst bedendeki kıyafetlerin çıkarılması şeklinde, kişinin bedenine dokunulmaması adına gerekli özen gösterilerek yapılabilir. Tekrar Tekrar altını çizmekte fayda var : ARAÇTA DETAYLI ARAMA VEYA KİŞİNİN KIYAFETLERİNİN ÇIKARILMASI SURETİYLE ÜZERİNDE YAPILACAK ARAMA İÇİN MUTLAKA YAZILI İZNE GEREK VARDIR.

Bunun haricinde, polisin durdurma ve kimlik sorma şeklindeki aramaların da ise :

Kişinin kaba üst araması yapılabilir. Ancak cepleri karıştırılamaz, eşyaların içleri aranamaz.

Aracın gözle görünür yerlerine bakılabilir ancak torpido gözü, çanta içleri, bagaj ve koltuk altları gibi gözle görülmeyen yerleri aranamaz.

Önemli olduğunu düşündüğüm bir nokta daha var. ERKEK POLİS KADINI ARAYAMAZ. YA OLAY YERİNE BAYAN POLİS ÇAĞIRILIR YA DA ŞAHIS EN YAKIN KARAKOLA GÖTÜRÜLEREK ORADA ÜZERİ BAYAN POLİSE ARATILIR.

Adli Arama kararı verme yetkisi ise Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği Md. 7 hükmüncehâkimindir.Kolluk, arama kararı alınmasını talep ettiği durumlarda, makul şüphe sebeplerini belirten ayrıntılı ve gerekçeli bir rapor hazırlar ve Cumhuriyet savcısına başvurur.Hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının, Cumhuriyet savcısına ulaşılamadığı hâllerde ise kolluk âmirinin yazılı emriyle arama yapılabilir.

Yine Önleme Aramasında olduğu gibi, Adli Arama kararında da :

Aramanın Nedenini oluşturan fiil,

Aranacak kişi,

Aramanın yapılacağı adres yahut eşyanın ne olduğu,

Aramanın geçerli olacağı süre,

Aranılacak eşyanın ele geçirilmesi durumunda el konulup konulmayacağı,

Bilgileri yer almalıdır. Adli arama daha çok konut ve işyeri gibi kapalı mekanlara yönelik bir karardır. CMK Md. 118 hükmünce arama kural olarak gündüz yapılmaktadır. Bireylerin, özel hayatları ile mahremiyetin daha üst seviyede olduğu gece vakti istisnalar haricinde arama yapılmasına müsaade etmemektedir. Konut, İşyeri ve diğer kapalı yerlerde arama yapmak için CMK Md.119/4 hükmünce kural olarak Cumhuriyet Savcısı hazır bulunur. Eğer bulunamıyorsa, o yer ihtiyar heyetinden ya da komşulardan iki kişi arama işlem tanığı olarak hazır bulunur. Cumhuriyet Savcısının veya iki tanığın arama da hazır bulundurulması vatandaş adına bir güvence olarak düşünülmüştür. Eğer, arama da hazır bulunması gerekenler huzurda hazır değillerse, bu şekilde yapılan bir arama hukuka aykırı olacak hukuka aykırı bir arama sonucu elde edilecek deliller de hukuka aykırı olarak, kullanılamayacaktır.

Adli Aramalar her ne kadar daha çok kapalı mekanlara ilişkin olsa da uygulama da suç aletlerinin en çok elde edildiği yer araçlardır. Aynı şekilde kişinin kaçma şüphesiyle yakalandığı yerler de araçlar olmaktadır. Bu nedenle Adli Ve Önleme Aramaları Yönetmeliği Md. 4 hükmünce araçlarda da adli arama yapılabilmektedir. Ancak yukarıda belirttiğimiz gibi bunların sınırları vardır. Sınıra ve kanunlara aykırı hareket eden kişilerin Cezai, Hukuki ve Tazminatsal anlamda sorumlulukları doğacaktır. Haklarımızı bilelim ancak çok da abartmayalım aksi takdirde sorumluluk sizin aleyhinize doğarak TCK kapsamında Polise Mukavemet suçundan ( karşı gelme ) sizin hakkınızda yasal işlem başlatılabilir.

Haklarınızın ve sınırlarının ne olduğunu bilmek, sizi yaşanması muhtemel birçok mağduriyetten koruyacaktır.

Av. DEVRİM NUR KAYABALI

Etiketler:
Yorumunuz
Konu hakkındaki görüşleriniz nelerdir?

EN SON HABERLER